Blacha płaska połączona na rąbek stojący

Poniedziałek, 16 Styczeń 2012

Dachy na rąbek stojący są najstarszymi technologiami stosowanymi w budownictwie. Trwałość tych rozwiązań znalazła swoje zastosowanie na dachach zabytków i obiektów sakralnych - teraz także budynków o nowoczesnych i modernistycznych bryłach.

Jeśli zastosowanie tradycyjnego pokrycia dachowego (dachówki, blachodachówki, gontów) jest niemożliwe ze względu na zbyt mały spadek dachu, wykonanie dachu w technologii „rąbka stojącego” jest najlepszym rozwiązaniem. Rąbek jest zalecany do krycia dachów nachylonych poniżej 25° (minimalne nachylenie 5°). Przy wysokości 23 mm podwójny rąbek stojący jest wodoczoszczelny, bez potrzeby stosowania dodatkowych zabiegów. Bez problemów można również wykonywać na dachu elementy wypukłe, wklęsłe, zaokrąglenia lub pasy stożkowe. Dzięki dużej ilości możliwych wariantów detali, podwójny rąbek stojący doskonale wpisuje się w architekturę tradycyjną, jak w projekty nowoczesne. A wszystko to bez żadnego przebicia przez arkusz blachy!

Szlachetność rozwiązań

Nie bez podstawy rąbek stojący kojarzy się z blachą miedzianą i cynkową – to są dwa najstarsze stopy metali stosowane w budownictwie. Podobnie jak dla miedzi, historia blachy cynkowej wywodzi się z Indii, gdzie około roku 1200 naszej ery wytwarzano metaliczny cynk z głównym przeznaczeniem do produkcji monet. W początkowym okresie XIX wieku ten niebiesko biały metal już znalazł zastosowanie w blacharskich pracach ornamentowych.

Fot. EKRO obróbka lukarny

Obecna blacha cynkowo-tytanowa jest stopem cynku (Zn) o stopniu czystości 99,995% z domieszką miedzi (Cu), tytanu (Ti) i aluminium (Al) stanowiących razem 0,005% . Obok blachy miedzianej blacha cynkowotytanowa posiada unikalne właściwości fizyko-mechaniczne, gdzie jedną z nich jest patynowanie. To bowiem dzięki patynowaniu trwałość tego materiału, w zależności od warunków atmosferycznych, wynosi 80-120 lat bez konieczności konserwacji. Uwaga: nie można tej blachy mylić z blachą ocynkowaną!

Rys. Zasady montażu starego cynku techniką arkuszową

Blachy miedziane i tytanowo-cynkowe mogą być zaginane, gięte rolkowo, zwijane, rozklepywane, wyciągane, wciągane, wklepywane, głęboko tłoczone, oblone i lutowane. To wszystko bez obaw o odpryski czy mikrouszkodzenia. Warunkiem prawidłowego wykonania robót blacharskich (np. przy wykonywaniu podwójnych rąbków stojących) jest posiadanie odpowiednich narzędzi i maszyn.

Trwałość i jakość rozwiązań

Dach układany w technologii rąbka stojącego jest najstarszą technologią blacharską stosowaną w budownictwie. Trwałość tych rozwiązań w połączeniu z trwałością materiału znalazła swoje zastosowanie na dachach zabytków, obiektów sakralnych i rezydencji.

Dachy blaszane mogą być wykonane jako konstrukcje wentylowane lub niewentylowane, lecz zawsze układane na pełnym deskowaniu lub płycie OSB. Rąbek stojący może być wykonany od pochylenia dachu 5°, przy czym typowe pochylenie dachu wynosi od 7° do 25°. Wykonywanie i zamykanie profilu rąbka następuje w sposób maszynowy lub ręczny.

Fot. EKRO płotki przeciwśniegowe

Jako standard światowy przyjęte zostało układanie wstępnie wyprofilowanych pasów podwójnego rąbka stojącego o wysokości rąbka ok. 25 mm. Bardzo łatwo dają się też kryć w tej technologii kształty stożkowate jak również powierzchnie wklęsło - i wypukło - zaokrąglone.

Jako stosowany na świecie wymiar standardowy, obowiązuje, dla dachów w technice podwójnego rąbka stojącego, szerokość pasa ok. 530 lub 600 mm (szerokość taśmy 600 lub 670 mm), grubość blachy 0,7 mm. Praktyczne doświadczenia budowlane pokazują jednak, że w wyjątkowych przypadkach konieczne jest, aby zmniejszyć szerokość pasa a zwiększyć grubość blachy. W ten sposób można przeciwdziałać wyginaniu blachy przez silny wiatr.

Fot. Blachy Pruszyński

Ogólnie przyjęta maksymalna długość pasów wynosi 10,00 m. W szczególnym przypadku mogą być układane również pasy do 16,00 m długości. Mocowanie i detale przyłączeniowe pasów muszą być, w tym przypadku, dopasowane do rozszerzalności blachy. Jeśli nie wystarczy maks. możliwa długość pasów, poszczególne długości mogą być łączone łączeniami poprzecznymi.

Rys. Zasady montażu starego cynku techniką arkuszową

Zero przebić przez blachę!

Mocowanie następuje zasadniczo pośrednio przez hafty na powierzchni rąbka względnie paski mocujące w zagięciach na końcu pasa (w poszczególnych przypadkach również hafty pojedyncze).

Wśród haft rozróżnia się hafty stałe, przesuwane i długie hafty przesuwane. Ilość haft na m² jest zależna od istniejącej siły ssącej wiatru, mocowań i wybranych konstrukcji dachowych. Poza tym, szerokość pasa i grubość blachy mają istotny wpływ na ilość haft.

Fot. Rheinzink - dach na rąbek w krzywej płaszczyźnie

Technika zamocowań

Aby zabezpieczyć pasy blachy przed zsuwaniem się, wyznacza się na powierzchni dachu strefę haft stałych, w zależności od pochylenia dachu. Obszar haft stałych powinien, zależnie od długości pasów, wynosić między 1,0 m a 3,0 m, jednak nie więcej niż jedną czwartą długości pasów. W Europie przyjęły się, jako odpowiednie elementy mocujące, gwoździe z szerokim łbem i papiaki.

Mocowanie pasów blachy jest przede wszystkim zależne od rodzaju i wykonania podkładu. Przy wyborze mocowania należy uwzględnić wymogi konstrukcyjne począwszy od obciążenia wiatrem i śniegiem, jak również szerokość pasa i grubość blachy.

Fot. ZM SILESIA SA – blacha cynkowo–tytanowa na rąbek podwójny

Podwójny rąbek stojący

Dla blach cynkowo-tytanowych uważa się podwójny rąbek stojący jako dalszy etap rozwojowy pierwotnego układania arkuszy „na rurkę”. W literaturze przedmiotu znany od roku 1899 preferowany jest w przypadku dachów nachylonych poniżej minimalne nachylenie 5°, wyprzedzając inne systemy. Nazwa „podwójny rąbek stojący” oznacza, przy tym, jeden z klasycznych sposobów łączenia, po długości, znajdujących się obok siebie pasów, ponad płaszczyzną wody. Przy minimalnej wysokości 23 mm podwójny rąbek stojący jest bez dodatkowych środków szczelnym rozwiązaniem. Na arenie międzynarodowej przyjął się podwójny rąbek stojący o wysokości 25 mm. Podginanie i zamykanie profilu wykonywane są ręcznie lub maszynowo. Również formy specjalne, takie jak wypukłe i wklęsłe zaokrąglenia lub pasy stożkowe da się bez problemów wykonać. Optycznie o delikatnych liniach, podwójny rąbek stojący wpisuje się, dzięki dużej ilości możliwych wariantów detali, w architekturę tradycyjną, tak samo, jak w projekty nowoczesne. O ile do połowy XX wieku dachy w tej technologii były układane z arkuszy (niemożliwa była produkcja rolek), o tyle obecnie możliwe jest układanie dachów wykorzystując długość pasów do 16,0 m.

Fot. ZM SILESIA SA – blacha cynkowo–tytanowa na rąbek podwójny

Kątowy rąbek stojący

Kątowy rąbek stojący to w tradycyjnej technice blacharskiej relatywnie nowe opracowanie: dopiero od początku XX wieku wymieniane jest czasami w literaturze fachowej. Jest on regułą przy nachyleniach dachu ponad 25°. Zamykanie rąbków prefabrykowanych pasów profilowanych jest, w porównaniu do podwójnego rąbka stojącego, jest łatwiejsze, ponieważ wykonywane jest poprzez zaciśnięcie tylko jednego ramienia rąbka. Kątowy rąbek stojący znajduje więc zastosowanie zwłaszcza w strefie widocznej bardziej pochylonych dachów blaszanych i np. w przypadku balustrad, attyk lub pochyłości mansardowych; czy to w klasycznym użyciu pionowym, pochylonym czy poziomym. Optycznie, sprawiający wrażenie szerszego niż podwójny rąbek stojący, również obiektom o dużej powierzchni, kątowy rąbek stojący, nadaje wyrazistą, żywą strukturę. W tej technologii także jest możliwe układanie dachów wykorzystując długość pasów do 16,0 m.

red.